![]() |

|
|
#1 |
|
Onursal Dost
Üyelik tarihi: Oct 2006 Bulunduğu yer: KKTC Mesajlar: 3.442 Tesekkür: 9 191 mesajina 699 kez tesekkür edildi
|
Manici Edebiyat: MAN C EDEB YATTA NAZIM
siteadi.com - Uygur Edebiyatı 745 yilinda Koktiirkleri devirerek Turk dev- letinin basma gecen Uygurlar, Koktiirkler ta- rafmdan meydana getirilmi§ bengii tas edebiyatmi, Orhun bolgesinde bulunduklan sure icinde devam ettirdiler. BengiiJas edebiyati anlatihrken Uy- gurlara ait abidelerden de bahsedilmi§ti. Uygurlar, 840 yilinda Kirgizlar tarafmdan Orhun bolgesinden atildilar. Buradan gikan Uy- gurlarm miihim bir kismi Tanm havzasma goc.- tiiler ve H050 merkez olarak iizere bir beylik kur- dular. Uygurlar daha Orhun bolgesinde iken iiguncii hiikumdarlari Bogii Han, Mani dinine girmi§ti. Tanm havzasma gogen Uygurlar once Mani dinine, daha sonra Budizme intisap ettiler. Maniheizm, Uy- gurlar arasmda gittikge ragbetten diiserek 12. yiiz- yila kadar yasadi. Budizm ise Uygurlar arasmda Mani dinine oranla qok daha genif taraftarlar buldu ve gittikce yayildi. 13. yiizyilda H090 ve civan Miis- liimanla§maya baslaymca Budizm Kansu bolgesine c.ekildi ve gittikc.e azalan San Uygurlar arasmda za- manimiza kadar devam etti. Tanm havzasindaki Uygurlarm bu iki din et- rafmda meydana getirdikleri edebiyat; ruh muh- teva, sekil, dil ve iislup bakimindan bengii tas- lardaki saf Tiirk edebiyatma nisbetle yeni bir karakter kazandi. Bu edebiyatm en onemli iki vasfi, dini olmasi ve terciimeye dayanmasidir. Bur- kancihk (Budizm) ve Manihaizmin yanmda Nas- turilige ait eserlere de p'ek az olarak rastlanir. Ter- ciimeler (^ince, Sanskrit^e, Toharca, Tibetge ve Sogdak^a'dan yapihni§tir. Bu arada yazi da de- gismis, bengii ta§larda kullarulan Koktiirk ya- zismm yerini Sogdak yazismdan gelistirilmis bu- lunan Uygur yazisi almi§tir. Uygur yazismm yanmda az da olsa Koktiirk, Brahmi, Tibet, Sogdak ve Mani yazilari da kullanilmistir. Tanm havzasmdaki Uygur Edebiyati ikiye ay- nhr: 1. Manici Edebiyat (Manihaist Uygurlarm meydana getirdigi edebiyat), 2. Burkanci Edebiyat (Budist Uygurlar'm mey dana getirdigi edebiyat). OLİİM Manici Edebiyat: MAN C EDEB YATTA NAZIM Manici edebiyatta "nazim, manzume, siir" ic,in Hintc.eden gegme slok ve Turkc.e taksut kelimeleri kullamlmistir. Bu iki kelime metinlerde c.ogu defa manali olmak iizere bir arada ge^er. Kiig ke- limesi de §iir ve nazim icin kullanilmistir. Bu ke- muhtemelen nazmm ezgisini de ifade edi- yordu. Sogdakc.a'dan gec.en bas ve ba§ik kelimeleri Manici edebiyatta ilahi manasmdadir. Manici siirin nazim birimi umumiyetle dort- liiktiir. Bazan beslikler de nazim birimi ola- bilmekte, iki veya iic. misrali birlikler ise daha c.ok baglanti maksadiyla kullanilmaktadir. Manici siirin muhim hususiyeti, misra basi kafiyesidir. "Kit'a aliterasyonu" ve "Altay aliterasyonu" da denilen basi kafiyesinde, kit'alardaki dort misram ba- da aym ses bulunur. Eger bastaki ses iinsiiz (sessiz ) ise ondan sonra gelen iinlii de aynidir. Ancak iinliilerin ayniyetinde o ile u ve 6 ile ii misra kafiyesini bozucu sayilmazlar ve birbirlerinin yerlerine gelebilirler. Metinler arasmda yer alan "Oliim, Mani ic.in ilahi " §iirlerinde misra basi ka- agik olarak goriilmektedir. Mani siirinde misra basi kafiyesinden baska ahenk unsurlari da vardir. Bunlar c,esitli tekrarlar aliterasyonlardir. Misra basi kafiyesi, bazan mis- ralarm ic.inde de tekrarlanarak bir "ic. aliterasyon" meydana getirilir. "Oliim " siirinde misra basi ka- olarak kullamlan t'lerin misralar ic,inde de sik tekrarlanarak nasil bir ic, aliterasyon ya- rattigi ve §inasi Tekin'in ifade ettigi gibi "Ce- hennemin ugultu ve giirultiilerini; oliim me- leklerinin takirtilarmi, tarrakalarmi aslmda patlayici bir ses olan t aliterasyonu ile" okuyucuya nasil du- yurdugunu gormek miimkiindiir. Mani §iirinde misra sonlarmda kafiye yoktur. Fakat eklerin ve ke- limelerin tekrarlanmasi suretiyle bazan "redif'e basvurulmaktadir. Kelimelerin ve misralarin tekran da ahenk unsuru olarak kullamlmistir. Bu tip tek- rarlarla muhtesem bir ahenk meydana getiren "Tan Tann" ilahisi, Resid R. Arat'm ifadesiyle adeta bir "davul senfonisi"intibai uyandimaktadir. Hece sayisi bakimmdan Mani siirinde belli bir diizen yoktur. §iirde misralar, farkli sayida heceye sahip olabilmektedir. Misralarda hece sayisi iic,ten on bese kadar degi§ir. Bazan e§it sayida heceli mis- ralar art arda getirilerek, bazan da fasilalarla e§it he- celi misralar kullamlarak hece sayisi bakimmdan belli belirsiz bir ahenk yaratihr. Bazan bu ahenge duraklarm da istirak ettigi olur. Mesela "Oliim " si- irinde X + 4 seklinde bir durak diizeni dikkati c.ek- mektedir. Mani muhitine ait bir sairin adi giiniimiize kadar gelmistir: Aprmgur Tigin. Bu sair, Tiirk ede- biyati tarihi bakimmdan fevkalade miihimdir. (^iinkii edebiyatimizda, sairi belli olan ilk fiirler ona aittir. Apringur Tigin'den bize kadar iki siir ulasmistir. Bunlardan biri Mani ic.in yazilmis bir medhiyedir. Apnnc,ur Tigin'in "Sevgili" admi ver- digimiz siiri ise edebiyatimizm ilk lirik siiridir. Diinyevi ve dhansiimul bir konu olan "ask"i is- leyen ilk Tiirk siiridir. Mani muhitine ait diger siirlerin sairleri belli degildir. Hakan'a Arz (*) bori teg sini birle yonym, Kara kuzgun teg toprak iize kalayin. Igke Komiiri, Bilegiike Yan teg bolayin. Bozkurt gibi senin ile yiiriiyeyim, kuzgun gibi toprakta kalayim. Kirmana Komiir dagi, Bilegi tasina suyu (**) gibi olayim. Erklig ulug iligimiz eriirsiz; Altun^a tommis, Tomhnc,a tommu§ Kutlug^ bilge begiimiiz eriirsiz. lii, ulu hakammizsmiz; Alhn gibi toplanmis, Top gibi bir araya gelmis Kutlu- bilge begimizsiniz. Yeme kahn kara bodununguzni King koyunguzda, Uzun etekingizde Kiiyii kiizeddii tutup acmu igdiirsiz. Yine kalabalik halkinizi Genis koynunuzda, Uzun eteginizde Koruyup gozeterek tutar ve himaye edersiniz. Metin; P. Zeime'den ("Tiirk?e Bir Mani §iiri", TDAY Belleten, 1968) aynen ahnmi§tir. §ine-Usu Yaziti'nm kuzey cephesi, sekizinci satinnda Karakum asildiktan sonra "Komiir Dagi'nda, Yar irmaginda ii^ tuglu Tiirk milleti'nden bahsedilmektedir: Komiir tagda, Yar iigiizde uc, tuglug Tiirk bodun. Orkun I, s. 166. Bu dag ve suyun bazi ozellikleri olmali. Orhun bolgesindeki yer adlarmdan bahsettigine gore siir, 840 tarihinden onceye ait olabilir. tiiz-im bilge ki§iler tirile(l)im. tengri-ning / bitigin biz ifidelim. tort ilig / tengri-lerke tapinahm. tort ulug / emgekde kurtulahm. Asil bilge kisiler derilelim, Tanrmin hitabini ifitelim, Dort han tanriya tapinahm, Dort ulu azaptan kurtulahm. tort ilig tengri- / lerde tanigmalar. tengri nomm todag-malar. tiinerig yeklerke tapunug-malar. tiimenlig / irin^ii kiligmalar Dort han tannyi tammayanlar, Tann soziinii saymayanlar, Karanlik f eytanlara tapinanlar On binlerce giinah ifleyenler! tiipinte ol'ukma / olmeki bar. tiinerig tamuka tii§meki / bar. tiimenlig yekler kelir tiyiir. tumanlig / yekler ayar tiyiir. Sonunda mutlaka olmesi var, Karanlik tamuya diif mesi var. Kitap diyor ki-On binlerce f eytan gelir, Dumanh § eytanlar if goriir. tiinerig tungiile / basar tiyiir. Tunumlug tegir tiyiir. T6§ 6z-e / olurup tiiltiiriir tiyiir. tanmi§ iiz- iitler / tafikar tiyiir. Karanlik gece gibi basar, Karanlik iyice ^oker. Gogsiine oturup deser, Inkarci canlar gikar. teg et'iiz-in / kodur tiyiir. tavan turguru kalir tiyiir. tetrii sa^lig kurtga yek kelir tiyiir. tolihg / bulit teg tonki kaflig (tiyiir). Tardica gevirir bedenini, Mai miilkiin geride kahr. Ters kilh acflze f eydana gelir: Dolu bulutu gibi kara kaf h, kanlig bukac; / teg karaki tiyiir. ka§guk teg kara boy emki / tiyiir. burmnta boz bulit oniir tiyiir. tamgakmta kara tiitiin ta§ikar / tiyiir. Kanh comlek gibi gozlii, Kazik gibi kara memeli, Burnundan boz bulut agar, Bogazindan kara duman cikar. Mani Iqin Ilahi (*) 125 alti ka^ig 6(ze a)zmi§larka. agmaka inmek ajunlang korkittingiz. avu§ tamu emgekin bilturtimgiiz. alkatmi§ bi§ kat tengri yirinte togurtunguz. Alti duyu yiiziinden azmislara Qi\a§ ini§ alemlerini gosterdiniz, Avif tamusunun azabini bildirdiniz, Ovulmii§, be§ kat tann yerinde dogurttunuz. 130 kutru (I gu yol ymgak I )lang tileyii. koptm smgar il ulu§larig I keztingiz. kutkargu tmliglang taptukta. kodmadin kamigum kutkartrngiz. Kurtulu§ yol ve yoniinii arayip Her yandaki il ve iilkeyi gezdiniz. Kurtarilacak canhlan bulunca Eksiksiz hepsini kurtardimz. ogatip kelmi§ bizni teg tmhgka evangliun nom retnig nomlap kodtunguz. ozgu kutrulgu yol ymgakig. ol nomta e§idip ukar[biz]. f lnp gelmi§ bizim gibi canhlara, Evangliun kanunu cevherini biraktimz. Gecif, kurtuluf yol ve yoniinii Bu kanundan if itip anlariz biz. (*) Metin, R.R. Arat'm, Eski Turk §iiri'nden alinmi§tir. tiiz-im bilge ki§iler tirile(l)im. tengri-ning / bitigin biz ifidelim. tort ilig / tengri-lerke tapinahm. tort ulug / emgekde kurtulahm. Asil bilge kisiler derilelim, Tanrmin hitabini ifitelim, Dort han tanriya tapinahm, Dort ulu azaptan kurtulahm. tort ilig tengri- / lerde tanigmalar. tengri nomm todag-malar. tiinerig yeklerke tapunug-malar. tiimenlig / irin^ii kiligmalar Dort han tannyi tammayanlar, Tann soziinii saymayanlar, Karanlik f eytanlara tapinanlar On binlerce giinah ifleyenler! tiipinte ol'ukma / olmeki bar. tiinerig tamuka tii§meki / bar. tiimenlig yekler kelir tiyiir. tumanlig / yekler ayar tiyiir. Sonunda mutlaka olmesi var, Karanlik tamuya diif mesi var. Kitap diyor ki-On binlerce f eytan gelir, Dumanh § eytanlar if goriir. tiinerig tungiile / basar tiyiir. Tunumlug tegir tiyiir. T6§ 6z-e / olurup tiiltiiriir tiyiir. tanmi§ iiz- iitler / tafikar tiyiir. Karanlik gece gibi basar, Karanlik iyice ^oker. Gogsiine oturup deser, Inkarci canlar gikar. teg et'iiz-in / kodur tiyiir. tavan turguru kalir tiyiir. tetrii sa^lig kurtga yek kelir tiyiir. tolihg / bulit teg tonki kaflig (tiyiir). Tardica gevirir bedenini, Mai miilkiin geride kahr. Ters kilh acflze f eydana gelir: Dolu bulutu gibi kara kaf h, kanlig bukac; / teg karaki tiyiir. ka§guk teg kara boy emki / tiyiir. burmnta boz bulit oniir tiyiir. tamgakmta kara tiitiin ta§ikar / tiyiir. Kanh comlek gibi gozlii, Kazik gibi kara memeli, Burnundan boz bulut agar, Bogazindan kara duman cikar. Mani Iqin Ilahi (*) 125 alti ka^ig 6(ze a)zmi§larka. agmaka inmek ajunlang korkittingiz. avu§ tamu emgekin bilturtimgiiz. alkatmi§ bi§ kat tengri yirinte togurtunguz. Alti duyu yiiziinden azmislara Qi\a§ ini§ alemlerini gosterdiniz, Avif tamusunun azabini bildirdiniz, Ovulmii§, be§ kat tann yerinde dogurttunuz. 130 kutru (I gu yol ymgak I )lang tileyii. koptm smgar il ulu§larig I keztingiz. kutkargu tmliglang taptukta. kodmadin kamigum kutkartrngiz. Kurtulu§ yol ve yoniinii arayip Her yandaki il ve iilkeyi gezdiniz. Kurtarilacak canhlan bulunca Eksiksiz hepsini kurtardimz. ogatip kelmi§ bizni teg tmhgka evangliun nom retnig nomlap kodtunguz. ozgu kutrulgu yol ymgakig. ol nomta e§idip ukar[biz]. f lnp gelmi§ bizim gibi canhlara, Evangliun kanunu cevherini biraktimz. Gecif, kurtuluf yol ve yoniinii Bu kanundan if itip anlariz biz. (*) Metin, R.R. Arat'm, Eski Turk §iiri'nden alinmi§tir.
__________________
Yenilikci bir tarzımız için PAYLAŞIMLAR KENDİ uploandmuz olacaktır .... RAR olarak paylaşılan bütün dosyalarda Sitemizin Reklamları Olacaktır.. Aynı zamanda bütün Paylaşmış olcagım Paylaşımlar Anti Virüs Eset Smart sucrity programı ile Taranmış ve Anti virüs ve sapam Hiç bir şekilde olmayacaktır... Ama Hersey Rahmen Bütün Paylaşımları indirdikten sonra Kullanmış oldugunuz Anti virüs Programı ile tarama Yapın... Sorumluluk Kabul edilmez...
İletişim Msn - E - posta [Bu Linki Görüntüleyebilmeniz İçin Üye Olmanız Gerekiyor. ] |
|
|
|
#2 |
|
Yeni Üye
![]() Üyelik tarihi: Oct 2006 Mesajlar: 1 Tesekkür: 0 0 mesajina 0 kez tesekkür edildi
|
Sagol iyi calisma
|
|
![]() |
| Etiketler |
| edebiyatı, uygur |
| Seçenekler | Arama |
| Stil | |
|
|
Benzer Konular
|
||||
| Konu | Konuyu Başlatan | Forum | Cevaplar | Son Mesaj |
| Halk Edebiyatı | MEMOLI | Edebiyat | 7 | 09-01-2008 15:53 |
| Türkçe Edebiyat Notları | MEMOLI | Edebiyat | 0 | 27-04-2007 23:17 |
| Türk Edebiyatı Dönemleri | MEMOLI | Edebiyat | 2 | 01-04-2007 22:40 |
| çağatay türkçesi edebiyatı... | bulut | Edebiyat | 1 | 01-04-2007 22:20 |
| Divan Edebiyatı | edessa | Serbest Bölge! | 0 | 28-12-2006 23:16 |